Sayt yoki ilova orqali to‘lov qilish qulay, ammo buning uchun internet va telefon kerak. Telefoningiz quvvatsizlanib qolsa yoki aloqa uzilsa, to‘lovni amalga oshira olmaysiz. Bunday paytda jismoniy karta yordam beradi: u bilan ilovani ochmasdan terminalda to‘lov qilasiz. Naqd pul kerak bo‘lib qolsa, uni bankomatdan olishingiz mumkin. Albatta, buning uchun ham yaqin atrofda ishlaydigan terminal yoki bankomat bo‘lishi kerak.
Do‘kon, dorixona, kafe va boshqa savdo nuqtalarida karta orqali to‘lov qilish uchun terminallar kerak. Bankomatlardan naqd pul yechish mumkin, ayrimlarida esa pul kiritish yoki bankka bormasdan boshqa amallarni bajarish imkoniyati ham bor. Sotuvchi naqd pul qabul qilsa yoki ishlaydigan terminal bo‘lmasa, naqd pul asqatishi mumkin. Shu bilan birga, jismoniy karta bilan to‘lov qilish uchun ham terminal soz bo‘lishi va tarmoqqa ulangan bo‘lishi kerak.
Bank kartalariga nechta qurilma to‘g‘ri keladi
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil boshida O‘zbekistonda 426 225 ta to‘lov terminali hamda 29 909 ta bankomat va infokiosk o‘rnatilgan. Muomalada qariyb 62 millionta bank kartasi bo‘lgan. Ushbu ko‘rsatkichlarni taqqoslasak, har 145 ta kartaga taxminan bitta terminal, har 2 073 ta kartaga esa bitta bankomat yoki infokiosk to‘g‘ri keladi.
Bu faqat taxminiy nisbat: bir kishida bir nechta karta bo‘lishi, bitta terminaldan esa ko‘plab xaridorlar foydalanishi mumkin. Bu ko‘rsatkichning o‘zi qurilmalar yetarlimi yoki yo‘qmi, degan savolga javob bermaydi. Ammo chiqarilgan kartalar soniga nisbatan tarmoq ko‘lamini ko‘rsatadi.
Qurilmalar qaysi hududlarda ko‘proq
Qurilmalar hududlar bo‘yicha bir xil taqsimlanmagan. 2025-yil boshida Toshkent shahrida 111 872 ta terminal va 10 029 ta bankomat hamda infokiosk mavjud edi. Viloyatlar orasida terminallar soni bo‘yicha Farg‘ona viloyati - 37 155 ta, Toshkent viloyati - 34 492 ta va Samarqand viloyati - 34 132 ta bilan yetakchilik qilgan. Bankomat va infokiosklar soni bo‘yicha esa viloyatlar orasida Toshkent viloyati - 2 780 ta, Farg‘ona viloyati - 2 332 ta va Samarqand viloyati - 1 875 ta ko‘rsatkich bilan oldinda bo‘lgan. Har ikki turdagi qurilmalar eng kam Sirdaryo viloyatida qayd etilgan.
Uy yaqinida qurilmalar yetarlimi
Aholi uchun viloyat bo‘yicha umumiy ko‘rsatkichgina emas, qurilmalar aynan qayerda joylashgani ham muhim. Masalan, yirik savdo markazida terminal bo‘lishi mumkin, ammo yaqin atrofdagi do‘konda bo‘lmasligi mumkin. Bankomatlar viloyat markazida ko‘proq jamlangan bo‘lsa, chekka hudud aholisi naqd pul olish uchun boshqa yo‘l izlashiga to‘g‘ri keladi. Hududiy statistika eng yaqin qurilmagacha bo‘lgan masofani ham, uning qanchalik muntazam ishlashini ham ko‘rsatmaydi.
To‘lovlar hajmi ham hududlar o‘rtasidagi farqni ko‘rishga yordam beradi. 2024-yilda Toshkent shahridagi terminallar orqali 268,9 trln so‘mga yaqin to‘lov amalga oshirilgan. Bu mamlakat bo‘yicha jami 326,7 trln so‘mni tashkil etgan. Bu poytaxtdagi operatsiyalar ulushi yuqori ekanini ko‘rsatadi, ammo har bir tumanda karta orqali to‘lov qilish qanchalik qulayligini bildirmaydi. Buni baholash uchun qurilmalarning joylashuvi, ulardan foydalanish imkoniyati va aholi soni haqidagi batafsilroq ma’lumotlar kerak.
Xo‘sh, terminallar va bankomatlar yetarlimi? Faqat qurilmalar umumiy soniga qarab bunga aniq javob berib bo‘lmaydi. Statistika ular qaysi hududlarda ko‘proq ekanini ko‘rsatadi, ammo kundalik qulaylik uchun odatiy savdo nuqtalarida karta orqali to‘lov qilish va naqd pul kerak bo‘lganda bankomatni tez topish muhimroq. Onlayn to‘lovlar tanlov imkoniyatini kengaytiradi, biroq barcha vaziyatlarda jismoniy karta va naqd pul olish imkoniyatining o‘rnini bosa olmaydi.
Savdo nuqtalarida to‘lov qilish uchun Openbank’ning HUMO–Visa debet kartasidan foydalanish mumkin. U HUMO, Visa yoki Uzcard kartalarini qabul qiladigan terminallarda ishlaydi. Plastik kartani ilova orqali buyurtma qilish mumkin; O‘zbekiston bo‘ylab yetkazib berish bepul.
Markaziy bankning hududlar bo‘yicha ma’lumotlari 2025-yil 1-yanvar holatiga keltirilgan. Bank kartalari soni alohida foydalanuvchilar soniga teng emas.